Innowacje w Przedsięwzięciach Badawczych

W ramach Projektu „Voucher badawczy” dopuszczalne są tylko Przedsięwzięcia Badawcze, których efekt wpływa na opracowanie dla przedsiębiorstwa innowacji produktowej i/lub procesowej. Przedstawione informacje dotyczące innych typów innowacji mają charakter poglądowy i służą pomocy w rozróżnianiu typów innowacji.


„Wiele innowacji może posiadać cechy dwóch lub kilku typów. Klasyfikowanie takich przypadków jako innowacji jednego typu może być trudne, a ponadto może prowadzić do mylnego rejestrowania typów działalności innowacyjnej podejmowanej przez firmy. Firma wprowadzająca nowy produkt, który wymaga także opracowania nowego procesu, bez wątpienia jest podmiotem realizującym innowacje tak w obrębie produktu, jak i procesu.


Rozróżnianie innowacji w obrębie produktów i procesów.


Rozróżnienie między produktami i procesami jest proste w przypadku wyrobów. Z kolei w przypadku usług sytuacja może być mniej oczywista, gdyż produkcja, dostarczanie i konsumpcja wielu usług mogą odbywać się w tym samym czasie.

Oto kilka wskazówek służących dokonywaniu rozróżnień:

• Jeżeli innowacja dotyczy nowych lub znacząco udoskonalonych cech usługi oferowanej klientom, jest ona innowacją w obrębie produktu.
• Jeżeli innowacja dotyczy nowych lub znacząco udoskonalonych metod, urządzeń oraz/lub umiejętności wykorzystywanych do świadczenia danej usługi, jest ona innowacją w obrębie procesu.
• Jeżeli innowacja dotyczy znaczących udoskonaleń zarówno w cechach oferowanej usługi, jak i w metodach, urządzeniach oraz/lub umiejętnościach wykorzystywanych do świadczenia danej usługi, jest ona innowacją zarówno w obrębie produktu, jak i procesu.


W wielu przypadkach innowacja dotycząca usługi należeć będzie tylko do jednego typu. Przykładem jest firma, która oferuje nową usługę lub nową cechę usługi bez znaczącej zmiany w metodzie jej świadczenia. Podobnie też może się zdarzyć, że znaczące udoskonalenia procesów, na przykład ukierunkowane na obniżenie kosztów dostawy, nie zmienią cech usługi oferowanej klientom.


Rozróżnianie innowacji w obrębie produktów i innowacji marketingowych.


Głównym wyróżnikiem innowacji produktowych i marketingowych jest znacząca zmiana w zakresie funkcji lub zastosowań produktu. Wyroby i usługi o cechach funkcjonalnych lub użytkowych znacząco udoskonalonych względem istniejących produktów to innowacje produktowe. Z drugiej strony, wprowadzenie nowej koncepcji marketingowej wymagającej znaczącej zmiany w konstrukcji istniejącego produktu jest innowacją marketingową, ale nie zalicza się do innowacji produktowych, o ile tylko cechy funkcjonalne lub użytkowe tego produktu nie ulegną znaczącej zmianie. Przykładowo, odzież produkowana z zastosowaniem nowych tkanin o udoskonalonych właściwościach (tkaniny oddychające, wodoodporne itp.) stanowi innowację w obrębie produktu, natomiast pierwsze wprowadzenie nowego kształtu odzieży przeznaczonego dla nowej grupy klientów lub mającego nadać produktowi większą ekskluzywność (a tym samym pozwolić na większą marżę w porównaniu z poprzednią wersją produktu) jest innowacją marketingową. Niektóre przypadki można uznać zarówno za innowacje produktowe, jak i marketingowe. Dzieje się tak wtedy, gdy firmy wprowadzają zmiany w istniejących produktach, które pociągają za sobą znaczące zmiany w funkcjach lub zastosowaniach produktu oraz znaczące zmiany w formie i wyglądzie lub opakowaniu produktu, stanowiące element nowej koncepcji marketingowej.


Rozróżnianie innowacji w zakresie usługi (produktu) i innowacji marketingowych.


Głównym kryterium odróżnienia innowacji w zakresie usług od innowacji marketingowych jest to, czy dana innowacja dotyczy metody marketingowej czy usługi (tzn. produktu). Przedsiębiorstwa są na ogół w stanie dokonać rozróżnienia między metodami sprzedaży/marketingu i produktami. Rozróżnienie może zależeć od rodzaju działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo. Przykładem jest innowacja dotycząca sprzedaży przez Internet. W przypadku firmy wytwarzającej i sprzedającej wyroby wprowadzenie po raz pierwszy handlu elektronicznego stanowi innowację marketingową w zakresie dystrybucji produktów. Z kolei przedsiębiorstwa zajmujące się handlem elektronicznym (np. firmy prowadzące portale aukcyjne, dostarczyciele witryn internetowych umożliwiających innym firmom reklamę lub sprzedaż produktów, firmy organizujące sprzedaż biletów itp.) oferują „usługi sprzedażowe”. Dla tych przedsiębiorstw znacząca zmiana w zakresie cech lub możliwości ich witryny internetowej będzie innowacją w obrębie produktu (usługi). Niektóre innowacje można zaliczyć zarówno do innowacji produktowych, jak i marketingowych. Na przykład przedsiębiorstwo, które tworzy nowy dział sprzedaży i obsługi klienta, wprowadza nowy sposób sprzedaży swoich produktów (sprzedaż bezpośrednia), a jednocześnie oferuje klientom dodatkowe usługi (np. naprawy) oraz informacje o produktach.


Rozróżnianie innowacji w obrębie procesów i innowacji marketingowych.


Zarówno innowacje w obrębie procesów, jak i innowacje marketingowe mogą polegać na nowych metodach przesyłania informacji lub wyrobów, jednak ich cele są w każdym przypadku odmienne. Innowacje w obrębie procesów dotyczą metod produkcji i dostarczania oraz innych rodzajów działalności pomocniczej ukierunkowanej na obniżenie kosztów jednostkowych lub zwiększenie jakości produktów, natomiast innowacje marketingowe stawiają sobie za cel zwiększenie wolumenu sprzedaży lub udziału w rynku, przy czym to ostatnie za pomocą zmian pozycjonowania lub renomy produktów. Przypadki graniczne mogą pojawić się w sytuacji innowacji marketingowych związanych z wprowadzeniem nowych kanałów sprzedaży. Przykładowo, innowacje wiążące się z wprowadzeniem nowego kanału sprzedaży (tzn. nowego sposobu sprzedaży wyrobów i usług klientom) mogą także obejmować wdrożenie nowych metod logistycznych (tzn. transportu magazynowania i przeładunku produktów). Jeżeli innowacje te mają na celu zarówno zwiększenie sprzedaży, jak i obniżenie jednostkowych kosztów dystrybucji, należy je uznać za innowacje w obrębie procesów oraz za innowacje marketingowe.


Rozróżnianie innowacji w obrębie procesów i innowacji organizacyjnych.


Najczęściej spotyka się przypadki graniczne wymagające odróżnienia innowacji w obrębie procesów od innowacji organizacyjnych, gdyż oba te typy mają na celu m. in. obniżenie kosztów przez zastosowanie nowych i efektywniejszych koncepcji produkcji, dostawy i organizacji wewnętrznej. Z tego względu wiele innowacji zawiera cechy obu tych typów. Przykładowo, wprowadzenie nowych procesów może również wymagać wykorzystania po raz pierwszy nowych metod organizacyjnych takich jak współpraca w grupie. Innowacje organizacyjne, jak np. pierwsze wprowadzenie systemu kompleksowego zarządzania jakością, mogą wymagać znaczących udoskonaleń metod produkcji, takich jak nowe systemy logistyki produkcji pozwalające na uniknięcie niektórych typów błędów, mogą ponadto wymagać zastosowania nowych i efektywniejszych systemów informatycznych działających w oparciu o nowe oprogramowanie i nowy sprzęt teleinformatyczny. Przy odróżnianiu innowacji w obrębie procesów od innowacji organizacyjnych punktem wyjścia jest typ działalności: innowacje w obrębie procesów dotyczą przede wszystkim wdrożenia nowych urządzeń, oprogramowania i konkretnych technik lub procedur, natomiast innowacje organizacyjne dotyczą przede wszystkim ludzi i organizacji pracy.

Niżej przedstawiono wskazówki służące rozróżnieniu tych dwóch typów w przypadkach granicznych:
• Jeżeli innowacja dotyczy nowych lub znacząco udoskonalonych metod produkcji lub dostarczania, które mają na celu obniżenie kosztów jednostkowych lub podniesienie jakości produktów, jest to innowacja w obrębie procesu.
• Jeżeli innowacja dotyczy pierwszego wykorzystania nowych metod organizacyjnych w przyjętych przez firmę zasadach działania, w organizacji miejsca pracy lub w stosunkach z otoczeniem, jest to innowacja organizacyjna.
• Jeżeli innowacja dotyczy zarówno nowych, jak i znacząco udoskonalonych metod produkcji lub dostarczania oraz pierwszego wykorzystania metod organizacyjnych, jest to zarówno innowacja w obrębie procesu, jak i innowacja organizacyjna”.


ZMIANY NIE UZNAWANE ZA INNOWACJE


a) Zaprzestanie wykorzystywania procesu bądź zaprzestanie oferowania produktu.
Nie jest innowacją zaprzestanie pewnych działań, nawet jeśli prowadzi to do podniesienia efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa. Przykładowo, nie mamy do czynienia z innowacją, jeśli producent odbiorników telewizyjnych zaprzestaje produkcji i sprzedaży urządzeń będących połączeniem odbiornika telewizyjnego i odtwarzacza DVD, ani wtedy, gdy firma deweloperska czy budowlana zaprzestaje budowy specjalnych osiedli dla osób na emeryturze.


b) Proste zastąpienie lub rozszerzenie.
Zakup identycznych modeli już zainstalowanych urządzeń albo niewielkie rozszerzenia i aktualizacje istniejących urządzeń lub oprogramowania nie są innowacjami w obrębie procesu. Nowe urządzenia lub rozszerzenia muszą jednocześnie stanowić nowość dla przedsiębiorstwa i wiązać się ze znaczącą poprawą w zakresie specyfikacji, aby mogły zostać uznane za innowacje.


c) Zmiany wynikające wyłącznie ze zmian cen czynników produkcji.
Zmiana ceny produktu lub wydajności procesu wynikająca wyłącznie ze zmian cen czynników produkcji nie stanowi innowacji. Przykładowo, innowacja nie ma miejsca w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo składa ten sam model komputera osobistego i sprzedaje go po niższej cenie tylko dlatego, że spadają ceny mikroprocesorów wykorzystywanych w komputerach.


d) Dostosowywanie do indywidualnych wymogów.

Przedsiębiorstwa prowadzące produkcję dostosowaną do indywidualnych wymogów wytwarzają pojedyncze, często złożone egzemplarze zgodnie z zamówieniami klientów. Jeżeli taki jednorazowo wytwarzany produkt nie wykazuje cech znacząco różniących go od produktów, które dane przedsiębiorstwo wytworzyło w przeszłości, nie mamy do czynienia z innowacją w obrębie produktu. Należy zauważyć, że powyższe uwagi dotyczą zmian w produktach wynikających z dostosowywania ich do indywidualnych wymogów, a nie samego wdrożenia produkcji zindywidualizowanej.


e) Regularne zmiany sezonowe i inne zmiany cykliczne.
W niektórych sektorach, takich jak przemysł odzieżowy czy obuwniczy, występują sezonowe zmiany w zakresie typu wyrobów lub usług, którym mogą towarzyszyć zmiany w wyglądzie tych produktów. Tego rodzaju rutynowe zmiany w projekcie/konstrukcji produktów nie stanowią ani innowacji produktowych. Przykładowo, wprowadzenie przez producenta odzieży kurtki przeciwdeszczowej na nowy sezon nie stanowi innowacji produktowej, chyba że kurtki te posiadają na przykład podszewkę o znacząco udoskonalonych cechach.
Rutynowe aktualizacje/modernizacje również nie stanowią innowacji w obrębie produktu. Rutynowa aktualizacja/modernizacja polega na niewielkich zmianach towaru lub usługi, oczekiwanych i planowanych z wyprzedzeniem. Opracowywanie aktualizacji również opiera się na rutynowych, utrwalonych działaniach. Przykładowo, oprogramowanie antywirusowe nabywa się z założeniem, że będą do niego dostarczane aktualizacje zwalczające nowo pojawiające się wirusy. Sieć hoteli może budować nowe obiekty, wychodząc z założenia, że wyposażenie, oświetlenie oraz instalacje sanitarne będą regularnie modernizowane, nawet jeśli długość tego cyklu wynosi 10 czy 20 lat.


f) Obrót nowymi lub znacząco udoskonalonymi produktami.
Sytuacja nowych produktów komplikuje się w przypadku usług związanych z przeładunkiem i dystrybucją towarów (dystrybucja hurtowa i detaliczna, transport i magazynowanie). Obrót nowymi lub udoskonalonymi produktami generalnie nie stanowi innowacji produktowej dla przedsiębiorstwa handlu hurtowego, placówki handlu detalicznego ani dla przedsiębiorstwa świadczącego usługi transportowe czy magazynowe. Jeśli jednak takie przedsiębiorstwo zaczyna obsługiwać nową serię produktów (tzn. typy produktów, których wcześniej nie obsługiwała), wtedy działalność taka zostanie uznana za innowację w obrębie produktu, ponieważ firma oferuje nową usługę.